تاریخچه
در حدود سال 1700 میلادی رشته تراپ به عنوان اولین رشته از گروه اهداف پروازی در انگلستان ایجاد شد. در ابتدا این ورزش با تیراندازی به کبوتران زنده¬ای انجام می¬شد، که از قفسی رها می¬شدند. نام تراپ به معنی تله نیز از همان زمان باقی مانده است. اکنون نیز به دستگاه¬های پرتاب بشقابک در هر سه رشته اصلی یعنی تراپ، تراپ دوتایی و اسکیت ماشینِ تراپ می گویند.
• در سال 1800 این ورزش تقریبا با همین مشخصات در آمریکا آغاز شد.
• اولین باشگاه رسمی در سال 1831 در سینسیناتی اوهایو تاسیس شد و همزمان این رشته در انگلستان نیز به فعالیت خود ادامه می¬داد.
• اولین مسابقه باشگاهی ثبت شده در آمریکا در سال 1844 انجام شده است.
• در سال 1866 اهدافی به صورت توپ¬های شیشه¬ای در انگلستان معرفی شدند.
• در سال 1868 فرد کیمبل چُک لولۀ سلاح ساچمه زن را اختراع کرد که برخی معتقدند، مهمترین اختراع در تفنگ ساچمه زن و موثرترین اختراع در تیراندازی به اهداف پروازی بوده است.
• در سال 1880 اهداف سفالی توسط جورج لیکوفسکی اختراع شدند. کبوتر سفالی نامی بود که در ابتدای جایگزینی اهداف زنده با اهدافی سفالی به این رشته داده شد و این نام هنوز رایج است.
• در سال 1884 فرد کیمبل اهداف ساخته شده از مواد مرکب را اختراع کرد.
• اولین فدراسیون جهانی تیر اندازی در سال 1886 در فرانسه تشکیل گردید و بانی آن دانیل مری لون رئیس دیوان عالی فرانسه بود.
• اولین رئیس فدراسیون بین¬المللی تیراندازی،ورزشی دکتر کورت هافلر بود.
• اولین فدراسیون بین¬المللی تیراندازی ورزشی در سال 1906 در میلان ایتالیا تشکیل شد. در این جلسه مقررات مربوط به همه ابعاد تیراندازی مانند ، سلاح، لباس و ... تعیین شد و پس از گذشت 100 سال هنوز بسیاری از آن¬ها اجرا می¬شود. این فدراسیون UIT نامیده شد.
• در سال 1915 این فدراسیون همزمان با جنگ جهانی اول منحل شد و مجددا در سال 1921 با نام دیگری ولی با همان نام اختصاری شروع به کار کرد.
• پس از جنگ جهانی دوم و در سال 1947 این فدراسیون با نام اتحادیه تیراندازی بین¬المللی کار خود را مجددا آغاز کرد و از این تاریخ به بعد زبان انگلیسی به عنوان زبان اصلی تعیین شد.
• استفاده از دستگاه¬های جدید اهداف پروازی به بعد از سال 1950 برمی¬گردد.
• در سال 1986 برای اولین بار سامانه انتخابی المپیک به اجرا درآمد. "Quota Place"
• در سال 1998 مجمع عمومی بارسلون، برای پرهیز از اختلاط موضوعات کاملا متفاوت، یعنی تیراندازی ورزشی از تیراندازی نظامی و تیراندازی شکاری این فدراسیون به فدراسیون بین¬المللی تیراندازی ورزشی تغییر نام داد. شکارچیان، فعالیت بین¬المللی خود را در FITASC ادامه دادند.
• هم اینک 157 فدراسیون از 137 کشور عضو این فدراسیون هستند. برخی کشورها مانند ژاپن، استرالیا، هندوستان ، ... دارای دو فدراسیون هستند. یکی از آنها در رشته های اهداف پروازی و دیگری در رشته های اهداف ثابت فعالیت می کند.
• رئیس فعلی فدراسیون جهانی تیراندازی اولکریوو اسکواررانا اهل مکزیک میباشد و مقر فدراسیون جهانی نیز در شهر مونیخ آلمان است.
• این فدراسیون از نظر کمیته بین المللی المپیک مرجع معتبر تیراندازی ورزشی در جهان است.
• هم اینک 32 رشته فعال در مسابقات جهانی، 25 رشته در بازی¬های آسیایی و 15 رشته (انفرادی) در بازی¬های المپیک زیر نظر این فدراسیون فعالیت می¬نمایند.
• کنفدراسیون تیر اندازی آسیا در ششم نوامبر سال 1966 تشکیل شد و رئیس فعلی آن شیخ سلمان الصباح اهل کویت میباشد.مقر کنفدراسیون آسیا نیز در کشور کویت است.
• اولین دوره مسابقات قهرمانی آسیا در جولای 1967 در شهر توکیو ژاپن انجام شد. فدراسیون تیراندازی ایران در سال 1958 میلادی (1337شمسی) تشکیل شد. این فدراسیون در طول عمر پنجاه ساله 15 رئیس فدراسیون را به خود دیده است .
• اولین حضور تیراندازان ایران در مسابقات بین المللی در بازیهای آسیایی 1974 تهران بود که با 14 تیرانداز در آن شرکت کردند.
• رشته¬های تیراندازی به اهداف پروازی شامل تراپ، تراپ دوتایی و اسکیت در دو گروه آقایان و بانوان هستند.
• رشته تراپ المپیک از سال 1900 در بازی¬های المپیک حاضر بوده و سایر رشته¬ها عمر کمتری دارند.
• رشته اسکیت از سال 1968 در المپیک حاضر شد.
• از سال 1972 تا 1992 خانم¬ها و آقایان برای کسب مدال در یک گروه با یکدیگر مسابقه می¬دادند و به عنوان مثال، خانم "ژانگ شان" از کشور چین با کسب مقام اول در میان آقایان و بانوان مدال طلای اسکیت را در المپیک بارسلون کسب کرد.
• رشته تراپ دوتایی در سال 1996 و از المپیک آتلانتا به رشته¬های حاضر در المپیک اضافه شد.
• تراپ دوتایی بانوان پس از بازی¬های المپیک آتن از مجموعه رشته¬های حاضر در المپیک حذف شد.
طبیعی است که همه کشورهای علاقه¬مند به کسب رتبه مناسب در مهمترین بازی¬های ورزشی بین¬المللی سرمایه¬گذاری قابل توجهی را برای کسب مدال¬های متعدد رشته¬های تیراندازی به اهداف پروازی انجام می¬دهند.
در رشته¬های تیراندازی به اهداف پروازی سالانه 4 مسابقه کاپ جهانی، 1 مسابقه قهرمانی جهان و یک مسابقه قهرمان قهرمانان برگزار می¬شود. علاوه بر آن در هر سال در آسیا یک مسابقه قهرمانی آسیا نیز در این رشته¬ها برگزار می¬شود. مسابقات قهرمانی تیراندازی آسیا در همه رشته¬ها و بازی¬های آسیایی نیز هریک به طور جداگانه و هر چهار سال یک بار به اجرا در می¬آیند. علاوه بر این مسابقات که مسابقات رسمی فدراسیون جهانی است، مسابقات متعدد دیگری نیز با عنوان GP یا جایزه بزرگ در تقویم فدراسیون جهانی قرار می¬گیرند و به طور مستمر در کشورهای مختلف به اجرا در می¬آیند.
همانطور که گفته شد علاوه بر گروه المپیکی و آسیایی رشته های تیراندازی به اهداف پروازی، مجموعه¬ای از این رشته¬ها تحت نظارت فدراسیون جهانی شکار و ماهیگیری یا FITASC فعالیت می¬نمایند.
یکی از اولین و مجهزترین میادین تیراندازی به اهداف پروازی آسیا برای برگزاری بازی¬های آسیایی تهران در جنوب غربی محلی که اینک مجموعه ورزشی انقلاب نامیده می¬شود ساخته شد. این میدان تا سال 1360 فعال بود و در این سال رییس وقت سازمان تربیت بدنی آقای مصطفی داوودی زمین آن را به دلیلی که روشن نیست واگذار کرد. فعالیت در ورزش تیراندازی به اهداف پروازی تا سال 1379 تعطیل شد. باشگاه مهام در سال 1379 به همت ساصد تاسیس شد.
از زمانی که روش کسب سهمیه المپیک اجرا شده است (1986) تاکنون تیراندازان ایرانی موفق به کسب سهمیه المپیک نشده¬اند. در مورد حضور تیراندازان ایرانی در المپیک قبل از اجرای سامانه جدید سهیمه (1986) تنها اطلاعات شفاهی وجود دارد.
اطلاعی از فعالیت قهرمانی به معنی تشکیل تیم ملی، استخدام مربی ، آموزش داوران، آموزش مربیان و ... در دوره قبلی فعالیت این رشته¬ها موجود نیست. از نتیجه تیراندازان رشته¬های تیراندازی به اهداف پروازی در بازی¬های آسیایی تهران نیز اطلاعی در دست نیست. تا کنون بهترین نتیجه، عنوان چهارمی در بازیهای آسیایی دوحه 2006 قطر است و برای اولین بار یک تیراندازی ایرانی به عنوان نماینده قاره آسیا از سوی شورای المپیک آسیا برای مسابقات آسیا-آفریقا نامزد شد.
در حال حاضر و در بخش قهرمانی 4 رشته از 5 رشته المپیکی تیراندازی به اهداف پروازی نسبتا فعال است. رشد قابل توجه همه رشته¬های اهداف پروازی در مقایسه با سایر رشته¬های تیراندازی با توجه به نتایج تیراندازان ایرانی در رتبه بندی فدراسیون جهانی غیر قابل انکار است. یادآوری می¬نمایم که در ابتدای سال 2006 هیچ تیرانداز ایرانی در رشته¬های اهداف پروازی در بین 125 تیرانداز برتر حاضر نبوده است.
منابع معتبر و قابل دسترسی در رشته¬های المپیکی اهداف پروازی بسیار محدودند. به ندرت در منابع مربوط به سایر رشته های ورزشی نیز می توان مطلبی یافت که در تیراندازی به اهداف پروازی به کار بیاید. اغلب آنچه در کتاب¬ها و منابع مختلف آمده است مربوط به تراپ آمریکایی، دی-تی-ال و اسکیت آمریکایی است.
رشته های تیراندازی به اهداف پروازی رشته¬هایی مهارتی هستند و در گروه ورزشهای نیازمند به اجرای مهارتهای پیچیده قرار می¬گیرند. تیراندازان باید بتوانند مهارت خود را در دفعات زیاد به نحوی ماهرانه تکرار کنند. از این رو باید با آموزش دقیق و تمرینات کیفی به شرایطی دست پیدا کرد که بین خواست تیرانداز و اجرای مهارت ارتباطی موثر برقرار شود. باید تیرانداز باید بداند اگر مهارت را به درستی اجرا نماید به هدف خود دست خواهد یافت.
این امر بسیار مهم است چرا که به دلیل وجود عوامل متعدد موثر درونی و بیرونی ، موفقیت در کسب نتیجه، نیاز به انجام مهارت با درصد خطای بسیار پایینی دارد. یک خطای بسیار کوچک در شروع اجرا ممکن است به خطای بسیار بزرگی در نتیجه بیانجامد.
در تیراندازی به اهداف پروازی به طور معمول با متغیرهای بسیار زیادی مواجهیم و به نظر می¬رسد کنترل همه آنها اگر نگوییم غیر ممکن بسیار دشوار است. قصد تیرانداز در یک مسابقه کسب امتیاز کامل است و این بدان معنی است که باید با کارایی کامل عمل نماید. اگر تیرانداز در شروع حرکت خود برای تعقیب هدف یک اشتباه هر چند بسیار کوچک انجام دهد مجموعه عوامل دست به دست هم خواهد داد و فاجعه خطا در "اصابت ساچمه به هدف" رخ خواهد داد.
از سوی دیگر تیراندازی به اهداف پروازی در زمره ورزشهای حاضر در المپیک به شمار می¬رود. باید بتوانیم با انتخاب روش مناسب در آموزش ورزشکاران، احتمال تکرار نتایج مورد انتظار را افزایش دهیم. آموختن توانایی تکرار ماهرانه، هدف آموزش و البته کاری دشوار است. تنها راه این است که از بین عوامل موثر، تا آنجا که ممکن است متغیر¬های قابل کنترل بیشتری را ماهرانه در اختیار بگیریم.
کنترل برخی از متغیرها از محدوده توانایی ما خارج است. ما هرگز نمی توانیم شرایط آب و هوایی نامناسب را در هنگام مسابقه تغییر دهیم. نمی توانیم نور را کنترل کنیم. واقعیت این است که فهرست ناتوانایی¬های ما بسیار طولانی است. اما اگر از بین متغیرهای موجود بتوانیم بخش¬های قابل کنترل را مشخص و با تمرکز بر آن¬ها مهارت لازم را بدست آوریم، قادر خواهیم بود توانایی¬های نامحدود سامانه هوش انسان را در کنترل سایر متغیرها به کار بریم.
با این الگو مهمترین اصل در کسب نتیجه مطلوب، از یک سو افزایش تعداد متغیرهای تحت کنترل و تلاش برای کاهش تعداد متغیرهای غیر قابل کنترل است و از سوی دیگر باید به متغیرهایی که با اطمینان بهتر و در زمان کوتاهتر و با تاثیر بیشتر بر تیراندازی اثر می¬گذارند اولویت دهیم. بدین ترتیب می¬توانیم مسئله پیچیده خود را به تعدادی مسئله ساده تبدیل کنیم.
نتیجه این الگو ما را به توجه به مهارت¬های پایه هدایت می¬کند و قدم اول مانند هر ورزش تخصصی دیگری یادگیری مهارت های پایه است.
به یاد داشته باشیم که موضوع توانایی تکرار نتایج تنها مسئله تیراندازان ایرانی نیست. تمامی قهرمانان در تمامی کشورهای جهان به دنبال همین هدف هستند. رشته¬های تیراندازی به اهداف پروازی در این زمینه تفاوت آشکاری با رشته¬های تیراندازی به اهداف ثابت دارند. واضح است که تکرار نتایج مناسب در رشته¬های اهداف پروازی دشوارتر از بسیاری از رشته¬های اهداف ثابت است (وجود عوامل محیطی). توجه به تفاوت¬های اساسی موجود در نحوه اجرای مهارت در تیراندازی به اهداف پروازی با سایر رشته¬های تیراندازی می¬تواند پایه طراحی برنامه¬های تمرینات اختصاصی در این ورزش باشد. نکته آخر در این بخش این است که برخلاف بسیاری از رشته های ورزشی موفقیت در کسب عنوان جهانی یا آسیایی ارتباطی با خوش¬اقبالی ندارد.
در مسابقاتی که بر اساس الگوی حذفی برگزار می¬شود مانند رشته کمان ممکن است ورزشکار با خوش اقبالی و مسابقه با حریفان ضعیف¬تر از خود شانس آمدن به مرحله بعد را پیدا کند. ولی در مسابقات تیراندازی به اهداف پروازی، همه تیراندازان در طی چند دور مسابقه به جمع آوری امتیاز می¬پردازند. مهم نیست که تیرانداز کناری شما دارای چه سطحی است. گاهی اوقات شما در حال مسابقه با 200 تیرانداز هستید .ممکن است از گروه یا تیراندازان اطراف شما هیچ یک به دور پایانی راه پیدا نکند و یا تمامی راه یافتگان به دور پایانی از گروه یا تیراندازان اطراف شما باشند. جمع شدن امتیازات همه دورها و انتخاب تیراندازان حاضر در مرحله نهایی بر اساس جمع امتیاز، وجه تمایز این رشته¬ها با سایر رشته¬های ورزشی است. چنین شرایطی ضرورت تکیه بر کسب مهارت کامل را دوچندان می¬کند.
مدل های نظری متعددی برای توضیح روش کسب مهارت وجود دارند. مهم این است که در هر رشته و موضوع زمینه نظری مناسب توسط کارشناسان و در تناسب با موضوع انتخاب ¬شوند
وجود عیوب انکساری در چشم یا چشمان تیرانداز موضوع تازه ای نیست. بسیاری از تیراندازان مشهور جهان از عینک طبی استفاده میکنند.
مسئله مهم اطلاع متخصص تهیه کننده عینک از ویژگیهای تیراندازی به اهداف پروازی است.
معمولا در هنگام ساخت عینک طبی تصور می شود محل معمول مردمک چشم استفاده کننده در مرکز حدقه است و به همین منظور نقطه دید وی را بر روی عینک در جایی حول و حوش مرکز عدسی تعبیه می نمایند. در عینک های معمولی تنها از این نقطه میتوان به خوبی دید.
در تیراندازی به اهداف پروازی به دلیل زاویه ای که هنگام قرار گرفتن سر روی قنداق به خود می گیرد مردمک در مرکز حدقه چشم قرار ندارد و بنابر این نوری که موضوع دیده می شود از محور تنظیم شده به چشم نمی رسد و دید مناسبی به دست نمی آید.
حل مسئله ساده است.به یک همکار و دو تکه چسب نواری معمولی که به صورت دایره ای به قطر ۱ سانتیمتر بریده شده نیاز دارید.
مطمئن شوید سلاح خالی است و در محل مناسبی مستقر شوید.
۱- عینک را به چشم بگذارید.
۲- همه البسه معمول تیراندازی را به تن کنید.
۳- چند بار عملیات کامل قنداق گذاری را انجام دهید تا بدن شما گرم شود.
۴- با چشم بسته قنداق گذاری کنید و از همکار خود بخواهید پس از کنترل مجدد خالی بودن اسلحه تطبیق عناصر دید را کترل کند.
۵- اگر همه چیز درست بود مجددا قنداق گذاری کنید، تطبیق خط نشانه با وضعیت معمول نسانه روی خود را کنترل کنید و از دوست خود بخواهید یکی از دایره های چسب نواری را درست روی محلی که مردمک چشم چپ(برای تیرانداز راست دست در مورد تیرانداز چپ دست بر روی محل مردمک چشم راست.) شما از پشت عینک دیده می شود بچسباند
۶- حال قنداق را پایین آورده و عملیات را عینا تکرار کنید تا از صحت محل نصب چسب مطمئن شوید.
۷- این کار را دوباره انجام می دهیم و اینبار چسب را برروی عدسی سمت راست عینک بجسبانید. آزمون مجدد فراموش نشود.
۸- احتمالا محل نصب چسب مرکز عدسی عینک نیست. این عینک را به جشم پزشک خود نشان دهید و از وی بخواهید که کانون عدسی را در نقطه نصب چسب قرار دهد.
۹- برخی تولید کنندگان مشهور مانند ؛کارل زایس؛ عینک هایی با کانون وسیعتر می سازند که دید بسیار بهتری می دهد و البته گرانتر است.
۱۰- سایر امکانات عدسی مانند محافظت در برابر نور ماوراء بنفش، کاهش درخشندگی نور آفتاب، دفع آب، وزن، رنگ مناسب عدسی، مقاومت به خش و ... امکاناتی است که در هنگام خرید عینک باید به آن فکر کنید.
۱۱- فریم ؛قاب؛ عینک باید به دقت انتخاب گردد. لزوما قاب گران بهتر نیست
منبع : نوشته مهرشاد خسروي مهر